Dinî Nikâh Nedir: Şartları, Velî, Şahitler ve Resmî Nikâh Farkı
Nikâh, İslam'da evliliği kuran akittir. Aleni olarak, şahitler huzurunda, tarafların rızasıyla ve eşe verilen mehirle yapılır.
Kısaca
- Nedir: İslam'da evlilik akdi
- Şartları: tarafların rızası, velî, iki şahit, mehir
- Şahitler: iki erkek ya da bir erkek iki kadın
- Velî: gelinin velisi, çoğunlukla babası
- Mehir: nikâh bağışı, kadının kendi malı
- Yeri: cami, ev, uygun herhangi bir yer
- Hukuki geçerlilik: tek başına resmî nikâhın yerine geçmez
- Süresi: akdin kendisi birkaç dakika sürer
Nikâh nedir
Nikâh, bir erkekle bir kadının İslam hükümlerine göre evlenmesini sağlayan
akittir. Aleni olarak, şahitler huzurunda, her iki tarafın hür iradesiyle ve
kadına ayrılan mehirle kurulur.
Dinî nikâh, resmî nikâhla aynı şey değildir. Türkiye'de hukuki sonuç
doğuran, belediyede veya evlendirme dairesinde kıyılan resmî nikâhtır.
Dinî nikâh tek başına miras, nafaka ve mal paylaşımı konularında hak
doğurmaz.
Bu yüzden çoğu çift ikisini birlikte yapar: dinî yükümlülük için nikâh,
ailenin ve çocukların hukuki güvencesi için resmî tescil.
Nikâhın şartları
Nikâh, şartların tamamı bir arada bulunduğunda geçerlidir. Biri eksikse
akit geçersiz ya da ihtilaflı olur.
Tarafların rızası
Zorlama akdi bozar. Rıza, şahitlerin duyacağı şekilde açıkça söylenir.
Daha önce evlenmemiş kızın susması çoğu âlime göre rıza sayılır. Dul veya
boşanmış kadının açıkça söylemesi gerekir.
Velî
Gelini velisi temsil eder: babası, yoksa dedesi, kardeşi ya da baba tarafından
amcası.
Mezhepler burada ayrılır. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre velînin
bulunması geçerlilik şartıdır. Hanefî mezhebi, akıl bâliğ bir kadının kendi
nikâhını kıyabileceğini kabul eder; yine de velînin katılımı tercih edilir.
Velî geçerli bir sebep olmadan uygun evliliğe engel olursa, hak sıradaki
velîye veya hâkime geçer.
İki şahit
İki erkek ya da bir erkek ile iki kadın. Bâliğ, akıl sahibi ve neye şahitlik
ettiğini anlayan kimseler olmalıdır.
Şahitsiz gizli nikâh, âlimlerin çoğunluğuna göre geçersizdir. Aleniyet,
nikâhı haram ilişkiden ayıran unsurlardan biridir.
Mehir
Kocanın eşine verdiği mal veya para. Kadının kişisel malıdır, ailesine
verilen bir hediye değildir.
Miktar anlaşmayla belirlenir, alt sınırı yoktur. Ayrıntısı
Engel bulunmaması
Kan, süt veya sıhrî hısımlık bulunan kimseler arasında nikâh kıyılamaz.
Kadın aynı anda iki nikâhta bulunamaz; boşanma veya vefat sonrası iddet
süresi geçmelidir.
Şart olmayanlar
Akdin geçerliliğini etkilemeyenler: yapıldığı yer, düğünün büyüklüğü, nikâh
belgesi, resmî tescil, imamın bulunması, fotoğrafçı ve davet.
Bunlar âdet ve makul düzenlemelerdir, şart değildir. Sade kıyılan bir nikâh,
gösterişli olandan hiçbir bakımdan aşağı değildir.
Dinî nikâh ile resmî nikâh farkı
Dinî nikâh dinî tarafı, resmî nikâh hukuki tarafı düzenler. Biri diğerinin
yerini tutmaz.
- Dayanağı: İslam hükümleri ile ülke kanunu
- Katılanlar: taraflar, velî ve şahitler ile eşler ve memur
- Mehir: nikâhta zorunlu, resmî nikâhta yok
- Kanunî miras: yalnızca resmî nikâhla
- Mahkeme yoluyla nafaka: tescil olmadan güçtür
- Mal paylaşımı: anlaşmayla veya kanuna göre
Türkiye'de resmî nikâh olmadan kıyılan dinî nikâh, eşi ve çocukları hukuken
korumasız bırakır. Bu, yalnızca bir şekil meselesi değildir.
Nikâh nasıl kıyılır
Taraflar, velî ve şahitler bir araya gelir. Kısa bir hutbe okunur. Ardından
icap ve kabul söylenir. Dua edilir ve akit tamamlanır.
Ayrıntılı akış nikâh nasıl kıyılır yazısındadır.
Öncesinde konuşulması gerekenler
- ailenin nerede yaşayacağı, taşınma ihtimali
- kadının çalışıp çalışmayacağı
- ayrı ev mi, aileyle mi
- çocuk sayısı ve yetiştirme konusundaki görüşler
- çok eşlilik hakkındaki tutum
- önceki evlilikler, çocuklar, sağlık durumu, borçlar
Önemli bir şeyi gizlemek hem akdi hem güveni sarsar.
Eş arayışı
Eskiden bu iş akrabalar ve mahalle üzerinden yürürdü. Bugün buna, insanların
en baştan ciddi niyetini belirttiği platformlar eklendi.
Kataloğumuzda nikâh arayan kardeşlerin ilanları yer
alıyor. Yaş, ülke, şehir ve diğer ölçütlerle arayabilirsiniz; iletişim
bilgileri iki tarafın da onayı olmadan paylaşılmaz.
Bu yazı genel bir anlatımdır. İkinci nikâh, mezhepler arası farklar, önceki evliliklerin durumu ve iddet gibi konular bir hocaya danışılmalıdır.
Sık sorulan sorular
İslam'da evliliği kuran akittir: şahitler huzurunda, tarafların rızasıyla ve eşe verilen mehirle yapılır.
Geçmez. Hukuki sonuç doğuran resmî nikâhtır; dinî nikâh tek başına miras, nafaka ve mal paylaşımı hakkı vermez.
İki: iki erkek ya da bir erkek ile iki kadın. Bâliğ, akıllı ve neye şahitlik ettiğini anlayan kimseler olmalıdır.
Hanefî mezhebine göre akıl bâliğ kadın kendi nikâhını kıyabilir. Diğer üç mezhep velîyi geçerlilik şartı sayar. Bulunduğunuz çevrede hangi görüşün esas alındığını sorun.
Hayır. Cami yaygın bir tercihtir ama zorunlu değildir; ev de uygun bir yer de olur.
Akdin kendisi için belge gerekmez. Birçok yerde nikâh belgesi düzenlenir; bu, resmî evrak hükmünde olmayan bir iç kayıttır.
Aralarında nikâh veya yakın akrabalık bulunmayan kadın ile erkeğin baş başa kalması hoş görülmez. Bu yüzden tanışma genellikle aile yanında veya üçüncü kişilerin bulunduğu ortamda yürütülür.